اظهارنامه عملکرد چیست و چرا هر کسب‌وکاری باید آن را جدی بگیرد؟»

اظهارنامه عملکرد سندی که مشخص می‌کند چقدر درآمد داشته‌اید، چه هزینه کرده‌اید و در نهایت مالیات متعلقان چقدر است. اگر می‌خواهید از جریمه، دردسر و کسری مالی جلوگیری کنید، باید بدانید اظهارنامه عملکرد دقیقا چیست، چه اهمیتی دارد و چطور آن را درست تنظیم کنید. در ادامه با هم این موضوع را به زبان ساده باز می‌کنیم.

اظهارنامه عملکرد تعریف و اهمیت آن

در ساده‌ترین تعریف، اظهارنامه عملکرد گزارشی است که مودیان مالیاتی (شخص حقیقی یا حقوقی) در پایان هر سال مالی ارائه می‌دهند تا درآمد، هزینه، دارایی‌ها، بدهی‌ها و سایر اطلاعات مالیشان ثبت شود. این سند، حکم کارت شناسایی مالی را دارد: یعنی بر اساس آن، سازمان امور مالیاتی برآورد می‌کند که مالیات شما چقدر است؛ یا اگر مدارک ناقص یا اشتباه باشد، ممکن است دچار جریمه شوید. همچنین اظهارنامه عملکرد ابزار شفافیت مالی است: چه برای فرد حقیقی که خودش کسب‌وکار دارد، چه برای شرکت باعث می‌شود درآمد و هزینه‌ها، معافیت‌ها و الزامات مالی به‌صورت رسمی ثبت شوند.

چه کسانی باید اظهارنامه عملکرد بدهند؟

اشخاص حقیقی

اگر شما به عنوان فردی مستقل مثلا تاجر، فروشنده، آزادکار یا صاحب یک مغازه فعالیت اقتصادی داشته‌اید و درآمد شما از محل کسب است، معمولا موظف هستید «اظهارنامه عملکرد اشخاص حقیقی» را تسلیم کنید. در واقع این مالیات بر درآمد مشاغل است: شما درآمد سالانه‌تان را گزارش می‌دهید، هزینه‌های قابل قبول مالیاتی را منظور می‌کنید و مالیات بر مابه‌التفاوت آن محاسبه می‌شود.

اشخاص حقوقی (شرکت‌ها و مؤسسات)

اگر کسب‌وکار شما تحت عنوان شرکت ثبت شده است، یا مؤسسه دارید، باید «اظهارنامه عملکرد اشخاص حقوقی» را پر کنید. در این حالت، همراه با اظهارنامه معمولا صورت‌های مالی نظیر ترازنامه و سود و زیان نیز ارائه می‌شود. در شرکت‌ها محاسبه بر اساس سود خالص است و پس از کسر هزینه‌ها، معافیت‌ها و کسورات قانونی، مالیات مشخص می‌شود.

اجزای اصلی و مدارک لازم برای تنظیم اظهارنامه عملکرد

برای پر کردن اظهارنامه عملکرد، باید اطلاعات و مدارکی را آماده کنید:

• درآمدها: فروش، خدمات، هر منبع درآمدی که داشته‌اید.
• هزینه‌ها و هزینه‌های قابل قبول مالیاتی: هزینه‌های مرتبط با کسب‌وکار، هزینه استهلاک (در شرکت‌ها)، هزینه مواد اولیه یا خدمات، هزینه‌هایی که قانون اجازه دارد به‌عنوان هزینه محسوب شود.
• در صورت شرکت بودن: ترازنامه، صورت سود و زیان، گزارش گردش مالی، و در صورت وجود معافیت یا مزایا: مستندات مربوطه.
• در برخی موارد: اطلاعات هویتی، کد اقتصادی، شماره ثبت و مدارک ثبتی (برای شرکت‌ها) و آدرس محل کسب.

در واقع، اگر مدارک کامل نباشد یا اشتباهی در ثبت وجود داشته باشد، ممکن است اظهارنامه رد شود یا نیاز به رسیدگی و مستند مجدد باشد که برای مودی دردسرساز است.

مراحل تنظیم و ارسال اظهارنامه عملکرد

ثبت نام در سامانه و دریافت دسترسی

ابتدا باید در سایت مربوط به مالیات (معمولا سامانه الکترونیکی سازمان امور مالیاتی) ثبت‌نام کنید، نام کاربری و رمز عبور دریافت کنید و وارد بخش اظهارنامه الکترونیک شوید.

وارد کردن اطلاعات مالی

در گام بعدی، اطلاعات درآمد، هزینه، دارایی‌ها، بدهی‌ها، معافیت‌ها و سایر الزامات را دقیق و با مستندات وارد می‌کنید. اگر شرکت باشید، ترازنامه و صورت سود و زیان هم وارد می‌شود.

بازبینی، تطبیق و ارسال

بعد از وارد کردن اطلاعات، اظهارنامه بازبینی می‌شود تا تناقض یا مغایرتی وجود نداشته باشد. اگر اطلاعات با داده‌های موجود در پایگاه مالیاتی منطبق باشد، ممکن است اظهارنامه بدون رسیدگی قبول شود. در نهایت، اظهارنامه ثبت و ارسال می‌شود و مودی کد رهگیری دریافت می‌کند.

معافیت‌ها، نرخ مالیات و نکات مهم

نرخ مالیات و معافیت‌ها بسته به نوع مودی (حقیقی یا حقوقی) متفاوت است. برای اشخاص حقیقی، مالیات بر درآمد معمولا به صورت پلکانی است و بر اساس درآمد مشمول مالیات محاسبه می‌شود. برای شرکت‌ها و اشخاص حقوقی معمولا مالیات به‌صورت درصدی از سود خالص (مثلا ۲۵٪) تعیین می‌شود. همچنین معافیت‌ها یا کسورات قانونی مثل هزینه‌های مجاز، معافیت‌هایی برای کسب‌وکارهای خاص یا شرایط ویژه می‌توانند مالیات نهایی را کاهش دهند؛ بنابراین دقیق بودن اطلاعات و مستندات بسیار مهم است.

• یک نکته مهم: اگر اظهارنامه به‌درستی تکمیل نشود، یا دیر ارسال شود، ممکن است مشمول جریمه یا مشکلات دیگر شوید. ارسال به موقع و دقیق، شما را از این خطرات محافظت می‌کند.

اشتباهات رایج + نکات کاربردی برای مودی

بعضی از رایج‌ترین اشتباهات در زمان تنظیم اظهارنامه عملکرد عبارتند از: وارد نکردن برخی درآمدها، فراموش کردن هزینه‌های قابل قبول، نداشتن اسناد برای معافیت‌ها، عدم تطبیق با دفاتر قانونی، یا اشتباه در ثبت اطلاعات هویتی یا مالی.

اگر بخواهیم این اشتباهات را با یک مثال ساده توضیح دهیم: فرض کنید شما سالی ۱۰۰ میلیون تومان درآمد داشته‌اید و هزینه‌هایی مثل اجاره محل، خرید مواد اولیه و … به مبلغ ۴۰ میلیون تومان. اگر این هزینه‌ها را ثبت نکنید، مالیات شما بر اساس ۱۰۰ میلیون محاسبه می‌شود در حالی که اگر هزینه‌ها را ثبت کنید، مالیات بر روی ۶۰ میلیون محاسبه می‌شود؛ این یعنی مالیات بیشتر از حق واقعیتان.

برای جلوگیری از این اشتباهات مدارک و صورت‌حساب‌ها را دقیق نگه دارید، هزینه‌ها و معافیت‌ها را با مستند ثبت کنید، و اگر شرکت هستید حتما ترازنامه و صورت سود و زیان را طبق استاندارد تنظیم کنید. همچنین توصیه می‌شود قبل از ثبت، اطلاعات را با دقت بررسی کنید تا مغایرتی با دفاتر قانونی یا گزارشات گذشته نداشته باشد. در صورت اشتباه یا تغییر، بعضی مواقع امکان «اصلاح اظهارنامه» وجود دارد (بسته به شرایط قانونی).

چرا اظهارنامه عملکرد برای شما مهم است فراتر از مالیات

شاید فکر کنید که اظهارنامه فقط یعنی «پرداخت مالیات». اما واقعیت این است که گزارش مالی سالانه یعنی همان اظهارنامه مزایای بیشتری دارد.

1. اول اینکه شما با ثبت دقیق درآمد و هزینه، یک دید واضح به وضعیت مالی کسب‌وکارتان پیدا می‌کنید: آیا سود دارید؟ چقدر هزینه دارید؟ آیا کسب‌وکارتان به صرفه است یا نیاز به بازنگری دارد؟ این شفافیت به شما کمک می‌کند تصمیمات مالی آینده را بهتر بگیرید.
2. دوم اینکه اگر بخواهید وام بگیرید، شریک تجاری جذب کنید یا کسب‌وکارتان را توسعه دهید، داشتن اظهارنامه عملکرد مرتب و شفاف، اعتبار مالی شما را نشان می‌دهد. سازمان‌ها و بانک‌ها به چنین گزارش‌هایی نگاه ویژه‌ای دارند.
3. سوم؛ رعایت اصول قانونی و مالیاتی باعث می‌شود از خطر جریمه، رسیدگی‌های پیچیده یا حتی توقیف اموال جلوگیری شود. این یعنی شما با یک بار صرف وقت و دقت، امنیت مالی بلندمدتِ کسب‌وکارتان را تضمین کرده‌اید.

سپردن اظهارنامه عملکرد به آرین مهر انتخابی مطمئن برای یک فرآیند بدون دردسر

جمع‌بندی

اگر شما در پایان سال مالی یا در زمان مقرر برای اشخاص حقوقی اطلاعات مالی‌تان را مرتب نکرده‌اید، بهترین کار این است که همین امروز شروع به جمع‌آوری مدارک و اطلاعات کنید. یک اظهارنامه دقیق و شفاف، به‌صرفه‌تر از ریسک جریمه یا مشکلات بعدی است. به یاد داشته باشید: اظهارنامه عملکرد فقط یک فرم نیست یک ابزار برای مدیریت مالی، شفافیت و امنیت مالی آینده شماست. پس جدیش بگیرید